Panama heeft onder backpackers een beetje een vreemde reputatie. Aan de ene kant is het een van de modernere en welvarendere landen van Centraal Amerika, met het Panamakanaal, glimmende wolkenkrabbers, internationale banken, luxe appartementen en gigantische winkelcentra. Aan de andere kant hoef je maar een paar straten verder te lopen om ineens in een klein lokaal restaurant te zitten waar je voor een paar dollar een enorme maaltijd krijgt. En precies daar begint het interessante gedeelte van backpacken in Panama. Het land kan behoorlijk duur worden als je reist als een klassieke toerist, maar het kan verrassend betaalbaar zijn als je leert reizen zoals backpackers dat al generaties lang doen.
Panama heeft eigenlijk twee verschillende prijssystemen naast elkaar bestaan. Er is het Panama van privétransfers, luxe hotels, internationale restaurants, georganiseerde excursies, dure resorts en comfortabele toeristische shuttles. En dan is er het Panama waarin de lokale bevolking dagelijks leeft. Daar vind je lokale bussen, kleine fondas, markten, bakkerijen, eenvoudige restaurants, hostels, straatverkopers en goedkope manieren om van de ene plaats naar de andere te komen. Zodra je leert om tussen die twee werelden te schakelen, kun je enorm veel geld besparen zonder dat je reis minder interessant wordt. Soms wordt hij juist veel interessanter.
Een van de belangrijkste backpackerregels is daarom simpel: betaal niemand om iets voor je te doen wat je gemakkelijk zelf kunt doen. Een privéshuttle haalt je rechtstreeks bij je hostel op, neemt je bagage mee, brengt je zonder omwegen naar je bestemming en zet je voor de deur af. Fantastisch comfortabel. Maar comfort heeft een prijs. De lokale bus kan wat minder elegant zijn. Misschien moet je eerst naar een busstation lopen, misschien moet je drie mensen vragen welke bus je moet nemen en misschien vertrekt de bus niet precies op het tijdstip dat op internet stond. Maar je betaalt vaak veel minder. En ondertussen zie je het echte Panama in plaats van alleen maar de binnenkant van een toeristenbus.
Het lokale busnetwerk kan daarom een van de grootste geheime wapens van een backpacker zijn. Niet iedere busrit zal comfortabel zijn. Soms zit de bus vol, soms staat de muziek zo hard dat je je afvraagt of je oren officieel toestemming hebben gegeven en soms zit er iemand naast je met een gigantische tas waarvan je absoluut niet wilt weten wat erin zit. Maar dat is onderdeel van het avontuur. Je rijdt door plaatsen waar je met een privétransfer waarschijnlijk nooit zou stoppen. Je ziet hoe mensen naar hun werk gaan, waar ze boodschappen doen en hoe het dagelijkse leven buiten de toeristische gebieden eruitziet. En ondertussen blijft je portemonnee gelukkig.
Ook eten is een enorm gebied waarop backpackers geld kunnen besparen. Een veelgemaakte fout is om in een toeristische wijk een mooi restaurant te zien, naar binnen te lopen, een Engelstalig menu te krijgen en vervolgens 18 dollar voor een burger te betalen. Daarna denk je: "Panama is duur." Nee. Dat restaurant is duur. Loop een paar straten verder en je vindt misschien een kleine fonda waar lokale werknemers, taxichauffeurs, bouwvakkers en andere inwoners zitten te eten. Voor een veel lager bedrag krijg je misschien rijst, bonen, vis of vlees, salade, bakbananen en nog allerlei andere dingen op je bord.
Een goede backpackertruc is om te kijken waar de lokale bevolking zelf eet. Een klein restaurant dat tijdens de lunch stampvol zit met mensen die er daadwerkelijk wonen, is vaak een veel beter teken dan een leeg toeristenrestaurant met perfecte verlichting en een muur die speciaal voor Instagram lijkt te zijn gebouwd. Het eten is vaak goedkoper en soms ook veel interessanter. En als je geen idee hebt wat je moet bestellen, kijk dan gewoon wat de persoon naast je heeft. Wijs ernaar en bestel hetzelfde. Het is een soort culinair backpackerroulette, maar dan met rijst in plaats van geld.
Markten zijn een andere fantastische manier om je budget onder controle te houden. Panama heeft een enorme hoeveelheid tropisch fruit en je hoeft echt niet iedere ochtend 15 dollar te betalen voor een hotelontbijt. Je kunt bananen, ananas, papaja, mango, passievrucht en allerlei andere producten kopen en daarmee voor weinig geld een uitstekend ontbijt samenstellen. Bovendien krijg je een veel beter idee van wat mensen in Panama daadwerkelijk eten. Je hoeft niet iedere ochtend een avocado toast van 14 dollar te fotograferen om het gevoel te hebben dat je op reis bent.
Hostels kunnen vervolgens het verschil maken tussen een korte reis en een lange reis. Als je niet iedere nacht je eigen badkamer, televisie en kingsize bed nodig hebt, kan een slaapzaal je accommodatiekosten enorm verlagen. Maar het echte voordeel van een hostel is misschien nog belangrijker: andere backpackers. Je ontmoet mensen die net uit andere delen van Panama komen en daardoor informatie hebben die je nergens in een reisgids zult vinden. De ene persoon weet hoe je goedkoop naar Santa Catalina komt, iemand anders weet waar je goedkoop kunt eten in Bocas del Toro en weer iemand anders heeft ontdekt hoe je een excursie kunt regelen zonder de toeristenprijs te betalen.
Praat daarom met andere reizigers. Veel. Als iemand je hostel binnenkomt en zegt: "Ik kom net uit Coiba", vraag dan hoe hij daar gekomen is, hoeveel het kostte, waar hij heeft geslapen en of de excursie het geld waard was. Als iemand net uit de San Blas of Guna Yala terugkomt, vraag naar zijn ervaring. Als iemand een plek noemt waar je nog nooit van hebt gehoord, vraag ernaar. Backpackers vormen eigenlijk een gigantisch internationaal informatienetwerk dat wordt aangedreven door koffie, bier en chronisch slaaptekort.
Een andere manier om geld te besparen is door niet alles maanden van tevoren vast te leggen. Natuurlijk zijn er momenten waarop vooraf reserveren verstandig is. Maar als je voor iedere nacht, iedere bus, iedere excursie, iedere transfer en iedere maaltijd al een planning hebt gemaakt, kies je automatisch vaak voor de meest comfortabele en daardoor duurdere opties. Een beetje flexibiliteit kan in Panama juist veel opleveren. Je kunt ter plaatse prijzen vergelijken, andere reizigers vragen en ontdekken dat er een veel goedkopere manier bestaat om ergens te komen.
Dat betekent niet dat je altijd de goedkoopste optie moet nemen. Backpacken betekent niet dat je drie dagen van één banaan moet leven om twee dollar te besparen. Het gaat erom dat je geld uitgeeft aan dingen die daadwerkelijk waarde toevoegen aan je reis. Als je absoluut wilt duiken bij Coiba, doe het. Als je wilt surfen in Santa Catalina, huur dat board. Als je een bijzondere boottocht wilt maken, betaal ervoor. Als je een paar nachten op een spectaculaire plek wilt verblijven, doe het. Maar geef geen 30 dollar uit aan een privétransfer als je eigenlijk alleen maar te lui was om uit te zoeken welke bus je kunt nemen.
Dat is misschien wel de belangrijkste filosofie van betaalbaar reizen: bespaar op gemak en geef geld uit aan ervaringen. Een fantastisch diner waar je echt van geniet is iets anders dan een dure transfer die je twintig minuten sneller op je bestemming brengt. Een bijzondere boottocht kan een herinnering voor het leven worden. Een privéauto die je naar dezelfde plek brengt als een lokale bus is meestal gewoon een gat in je budget.
Een van de leukste dingen aan Panama is dat veel van de beste ervaringen helemaal niet duur hoeven te zijn. Wandelen, zwemmen, stranden ontdekken, markten bezoeken, door kleine steden lopen, zonsondergangen bekijken, dieren spotten en natuurgebieden verkennen kunnen allemaal relatief goedkoop zijn. Panama heeft een ongelooflijke hoeveelheid natuur en die natuur vraagt meestal geen 50 dollar entree omdat je naar een mooie waterval wilt kijken. Je hebt misschien goede schoenen, water, zonnebrand en een flinke hoeveelheid bereidheid om te zweten nodig, maar je hebt geen luxe budget nodig.
Vooral de jungle kan een enorme vriend van de backpacker zijn. Je hoeft niet voor iedere wandeling een dure georganiseerde excursie te boeken. Op veel plaatsen zijn wandelpaden die je zelfstandig kunt verkennen, afhankelijk van de locatie en de omstandigheden. Je kunt bossen, bergen, rivieren en watervallen ontdekken zonder dat er iedere keer een reisorganisatie tussen hoeft te zitten. Natuurlijk zijn er plekken waar een lokale gids verstandig of noodzakelijk is, maar de gedachte dat iedere bijzondere natuurervaring automatisch een excursie van 100 dollar vereist, klopt simpelweg niet.
Langzaam reizen kan je budget ook enorm helpen. Als je iedere dag of iedere twee dagen van bestemming verandert, betaal je voortdurend voor transport, nieuwe accommodaties en onverwachte transfers. Als je ergens langer blijft, leer je de omgeving kennen. Je ontdekt goedkope restaurants, krijgt betere aanbevelingen en hebt tijd om gewoon rond te lopen zonder steeds je backpack te moeten inpakken. En soms ontdek je dat de plaats waar je oorspronkelijk twee nachten wilde blijven uiteindelijk je favoriete plek van de hele reis wordt.
Veel backpackers verliezen hun geld bovendien niet door één enorme aankoop, maar door tientallen kleine uitgaven. Vier dollar voor koffie. Zeven dollar voor ontbijt. Vijf dollar voor een taxi. Acht dollar voor een drankje. Tien dollar voor een snack. Vijftien dollar voor een toeristische attractie. Elk bedrag afzonderlijk lijkt onschuldig. Samen kunnen ze je budget volledig slopen. Een van de gevaarlijkste zinnen voor een backpacker is daarom: "Ach, het zijn maar vijf dollar." Als je dat tien keer zegt, zijn het ineens vijftig dollar.
Panama is daarom een land waarin een beetje strategie enorm kan helpen. Je kunt goedkoop slapen, lokaal eten, openbaar vervoer gebruiken, veel lopen, kosten delen met andere reizigers en toch af en toe flink genieten. Je hoeft jezelf niet alles te ontzeggen. Je moet alleen bepalen wat voor jou belangrijk is. Als je liever één geweldige excursie doet dan vijf middelmatige toeristische activiteiten, besteed je geld dan aan die ene excursie.
En dat is uiteindelijk het mooie van backpacken. Je hoeft niet de duurste versie van Panama te ervaren. Jij bepaalt hoeveel comfort je nodig hebt. Je kunt 's ochtends wakker worden in een goedkoop hostel, voor een paar dollar ontbijten, een lokale bus nemen, door een tropisch bos wandelen, in een rivier zwemmen, 's avonds met andere reizigers een biertje drinken en toch het gevoel hebben dat je een geweldige dag hebt gehad.
Panama kan absoluut luxe zijn. Je kunt hier zonder moeite enorme bedragen uitgeven aan hotels, restaurants, privéboten, excursies en resorts. Maar dat is slechts één versie van het land. Er bestaat ook een ander Panama. Een Panama van kleine restaurants, lokale bussen, goedkope hostels, markten, straatverkopers, openbare stranden, wandelpaden, eenvoudige accommodaties en plekken waar je meer modder aan je schoenen hebt dan toeristen om je heen.
En voor veel backpackers is juist dát het betere Panama.
Want je bekijkt het land niet alleen. Je beweegt erdoorheen. Je probeert uit te zoeken welke bus je moet nemen. Je vraagt een vreemde om de weg. Je stapt misschien een keer in de verkeerde bus. Je ontdekt een restaurant dat je nooit in een reisgids zou hebben gevonden. Je ontmoet andere reizigers. Je verdwaalt een beetje. Je vindt iets bijzonders. Je ergert je aan een vertraagde bus. En uiteindelijk zijn precies die kleine problemen vaak de verhalen die je later het vaakst vertelt.
De echte truc om Panama betaalbaar te reizen is dus niet ingewikkeld. Slaap goedkoop. Eet lokaal. Neem de bus. Loop wanneer het kan. Deel kosten. Praat met andere reizigers. Koop op lokale markten. Wees flexibel. Geef geld uit aan bijzondere ervaringen, maar niet aan onnodig gemak.
Want uiteindelijk is Panama niet per se duur.
Gemak is duur.
En backpackers hebben al tientallen jaren een vrij eenvoudige manier gevonden om dat systeem te omzeilen: ze nemen de bus, eten waar de lokale bevolking eet, slapen in hostels, praten met vreemden, lopen een stukje verder en accepteren dat niet iedere dag perfect georganiseerd hoeft te zijn.
En juist dan wordt Panama vaak het meest interessant.